Van Romantiek naar Realisme

Europese Kunst en Cultuur 1830 -1850

 

Dé cursus over schilderkunst, beeldhouwkunst, architectuur, muziek, toneel, literatuur, geschiedenis, filosofie, mode en nog veel meer......

 

 

Veranderende wereld; Classicisme, Romantiek, Realisme

 

Er verandert veel in Europa in de tijd van de revoluties van 1830 en 1848 zowel maatschappelijk als cultureel. Het Romantische toneel, het romantisch ballet en de romantische opera ontstaan. De classicistische traditie in schilderkunst, literatuur, beeldhouwkunst, architecuur en muziek wordt aangevallen door de nieuwe opvattingen van de Romantici.Oude waarden worden ter discussie gesteld. Tegenover de academische classicistische schilderkunst staat de romantische kunst. Klassieke tempels verrijzen naast neogotische bouwwerken.De burgerlijke biedermeier en de aristocratische machthebbers staan tegenover de socialistische dromer, de vurige nationalist en een verpauperende massa in de snelgroeiende steden.

Kunst wordt steeds meer nationaal. De Duitse romantiek is een andere dan de Franse of de Engelse. Het volk wordt een belangrijke inspiratiebron voor de kunsten. Volksliedjes, sprookjes en de eigen taal en cultuur gaan een steeds belangrijkere rol spelen.

 

Romantische dromen maken na 1848 vaak plaats voor de harde realiteit. De nieuwe stroming van het realisme komt op. Classicisme, Romantiek en Realisme gaan naast elkaar bestaan.

 

 

"Een spook waart door Europa – het spook van het communisme"

Karl Marx in het Communistisch Manifest (1848)

 

Historische achtergrond

Het broeit in Europa. Achter de ogenschijnlijk rustige façade van het burgerlijke Biedermeierbestaan heerst onvrede. De Industriële Revolutie verandert de economie, de manier van leven en het aanzien van de wereld. Het opkomende nationalisme is een niet te stoppen kracht die bestaande landen uitelkaar wil doen vallen. Of juist een nieuwe eenheid wil vormen. In het revolutiejaar 1830 leidt het tot het ontstaan van België. Revoluties leiden ook tot het verdwijnen van Polen o.a. tot groot verdriet van Chopin.

 

Romantici verlangen naar een betere wereld, ver weg in afstand of in tijd. Utopisch socialisten dromen van een rechtvaardigere samenleving.

Machthebbers proberen alles bij het oude te laten. In 1848 breekt op vele plaatsen de revolutie uit. Nationalisten, liberalen, socialisten en idealisten beklimmen de baricades zoals Victor Hugo in zijn Les Miserables zal beschrijven. Maar de revoluties mislukken. De tijd van romantische dromers lijkt daarna voorbij. Realisme, pragmatisme en wetenschap geven een nieuwe toon aan.

Belgische opstand door Wappers

 

 

 "Als het voornaamste en meest directe doel van ons leven niet het lijden is, dan is ons bestaan het meest zinloze te wereld."
Arthur Schoppenhauer 

 

Wetenschap, filosofie

De eerste stoomboten bevaren de oceanen, spoorwegen worden aangegelegd. De elektromagnetische inductie wordt ontdekt, de elektrische telegraaf en de naaimachine worden uitgevonden. De industriële revolutie vraagt om arbeidskrachten, afzetmarkten en grondstoffen. De verpaupering in de steden neemt toe.

Utopisch socialisten dromen van een betere wereld. Marx "lost het sociale Schopenhauer 71 jaarvraagstuk" na 1848 wetenschappelijk op.
Op de Idealistische filosofie van Hegel die stelt dat de Rede de geschiedenis stuurt komt de eerste kritiek. Artur Schopenhauer wijst in zijn pessimistische filosofie op de rol van de Wil. Beïnvloedt door oosterse filosofie wijst hij een uitweg uit het lijden.
De gebroeders Grimm zijn de vaders van de Germanistiek, zij bestuderen de grammatica en rijkdom van Duitse taal. Hun verzamelde volkssprookjes en verhalen waren bedoeld voor volwassenen. In gekuiste vorm bleken zij al snel een ongekend blijvend succes bij kinderen. Vrouw Holle, Hans en Grietje, de Bremer stadsmuzikanten zijn enkele van de door hen opgetekende helden.

 

 

Literatuur en toneel

Edgar Alla Poe portretDe Verenigde Staten brengen de eerste beroemde schrijvers voort Fennimore Cooper schrijft historische Romans o.a De laatse der Mohicanen.  Edgar Allan Poe is de vader van de detective-, sciencefiction- en het literaire griezelverhaal en hij schrijft meesterlijke gedichten.
In Engeland schrijven de gezusters Brönte romantische literaire meesterwerken als Wuthering Heights en Jane Eyre. Shelley en Keats geven de Romantische poëzie een eigen vulling.
Victor Hugo vernieuwt het toneel en schrijft “De klokkenluider van de Notre Dame” en geeft daarmee een impuls aan de neogotiek in Frankrijk.

 

 

Genie kent geen sekse
George Sand

 

Feminisme en vrouwen


Speciale aandacht dit jaar voor vrouwen en hun positie in deze eerste helft vanGeorge Sand in mannenkleding de negentiende eeuw. Naast schrijvers als de gezusters Brönte, Mme de Staël, Betje Wolf en Aagje Deken en George Sand wordt aandacht besteed aan de eerste feministes als Olympe de Gouges, Marry Wollstonecraft en Anna Wheeler en Harriet Taylor Mill

En aandacht aan vrouwelijke schilders als Elisabeth Vigée-Lebrun,  Adélaïde Labille-Guiard en Rosa Bonheur

 Vigee Lebrun

 

 

"Muziek en liefde zijn de vleugels van de ziel"

Hector Berlioz

 

Muziek en Ballet


Hector Berlioz dirigeertLa Sylphide is het eerste romantische ballet met een bovennatuurlijk thema. De spitzen doen hun intrede en de schoonheid van de dans gaat boven acrobatiek. Het einde van de positie van de man als belangrijkste danser breekt aan. Naast bovennatuurlijke elementen duiken ook volkse elementen op in de eerste Romantische Opera Der Feischutz van Carl Maria von Weber. De succesvolle operacomponist Rossini, grootmeester van de belcanto, ruilt zijn pen in voor de pollepel.
Chopin die een affaire heeft met George Sand schrijft kleine juwelen voor de piano. Hector Berlioz is onder andere met zijn “psychedelische” Symphonie Fantastique van grote invloed op muziek van de Romantiek. Het tijdperk van de instrumentale virtuozen breekt aan. In Parijs wordt de cancan populair.

 

 

 

"Een tekening kan niets verdoezelen, is een test."

J-D Ingres

 

Schilderkunst; Academisme, Romantiek, Oriëntalisme, Biedermeier, Realisme


De verlokking van de Oriënt is een van Jean Dominique Ingres thema’s, de meester van de academische stijl. Hij schildert historische thema’s, Turkse vrouwen in bad en meesterlijk portretten. Hij staat tegenover zijn Romantische rivaal Eugene Delacroix die daadwerkelijk in Marokko is geweest. Het is de strijd tussen twee reuzen, tussen twee scholen, tussen lijn en kleur. Delaroche schildert historische thema's.
Nederland heeft zijn eigen romantische meesters waaronder Hendrik Voogd en B.C. Koekkoek.

De School van Barbizon schildert landschappen zonder opsmuk. Het is een begin van uiting van het realisme dat zich groots uit in meesterwerken van Courbet en Millet.

In Duitsland schildert Spitzweg naast de serieuze Biedermeierschilders als Waldmüller en Von Amerling de wereld met een knipoog. In Engeland wordt Ford Maddox Brown een voorbeeld van de Pre-Rafaelieten.

 

 

 

 

House op Parliament

"In zuivere architectuur dient het kleinste detail betekenis en een doel te hebben."

Augustus Pugin

 

Architectuur/Beeldhouwkunst/toegepaste kunsten


Engeland krijgt na een vernietigende brand een nieuw parlementsgebouw in de neogotische stijl. Grote pleitbezorger van deze stijl is Augustus Pugin. Hij stelt de schoonheid van de Gotiek tegenover de lelijke wereld van de Industriële Revolutie. Op de grote wereldtentoonstelling worden de mogelijkheden van deze stijl getoond.
De rondbogenstijl rukt op in Duitsland. In Sint-Petersburg bouwen buitenlandse architecten voornamelijk in classicistische stijl als uitdrukking van grootsheid en macht.
In de mode maakt de Grieks geïnspireerde empirestijl plaats voor popperig Biedermeiermode, inclusief korsetten en schapenboutmouwen. De Biedermeier stijl bepaalt de vorm van meubels en serviezen.
François Rude maakt de beeldengroep de Marseillaise voor de Arc de Triomf.Marseillaise door Rude Het is een opvallend een romantisch beeldhouwwerk.

 

 

 

Opnieuw wordt het vlechtwerk van geschiedenis, wetenschap, filosofie, beeldende kunsten, literatuur, muziek, architectuur, toneel en toegepaste kunsten in een periode ontrafeld.

Op heldere, overzichtelijk wijze, met een vleugje humor, worden de ontwikkelingen en onderlinge verbanden naar voren gebracht en uitgewerkt. Alles geplaatst in de gebeurtenissen daarvoor en gevolgen in de tijd daarna. Met behulp van beeld, tekst en geluid komt het tijdvak in al zijn facetten tot leven.

 

 

 



 

Home Links Voorwaarden Docenten Cursusmateriaal Literatuur
© Instituut Dante
icon